صید غیرمجاز با روشهای مخرب مانند دَفَره و پرساین نه تنها ماهی شیر، بلکه مرکبماهیان، شاهماهی، هامور و سایر گونههای اقتصادی خلیج فارس را تهدید میکند.
بوشهر؛ هادی دوراهکی: خلیج فارس و سواحل جنوب ایران از مهمترین منابع آبزیان کشور به شمار میروند و صید و صیادی یکی از ارکان اصلی اشتغال ساحلنشینان است با این حال، استفاده از روشهای غیرقانونی صید مانند دفره و پرساین، کاهش نسل ماهیان، تخریب زیستگاههای دریایی و کاهش بازده صید قانونی را به دنبال داشته است.
بررسیهای میدانی و گزارشهای مسئولان شیلات استانهای بوشهر، هرمزگان و خوزستان نشان میدهد که صیادان قانونی در برخی مناطق، مانند دیر، کنگان، گناوه و بندر امام حسن، روزانه تنها کسری از میزان صید سابق خود را برداشت میکنند.
ماهی شیر؛ گونه مهاجر در معرض صید نابالغ
ماهی شیر، گونهای مهاجر و اقتصادی خلیج فارس، معمولاً از آبهای هرمزگان و دریای عمان به سمت سواحل جنوب ایران و استان بوشهر مهاجرت میکند تا در مسیرهای خاصی تخمریزی و تولید مثل کند. این ماهی در شرایط طبیعی میتواند به وزن حدود ۲۵ کیلوگرم برسد و پس از رسیدن به بلوغ، نقش کلیدی در حفظ تعادل اکوسیستم دریایی و اشتغال صیادان قانونی دارد. با این حال، صید غیرمجاز به روش دفره، این ماهی را در مراحل اولیه رشد و با وزنهایی کمتر از ۳۰۰ گرم از دریا برداشت میکند. چنین برداشتهایی نه تنها نسلهای جوان را حذف میکند، بلکه چرخه طبیعی تولید مثل و مهاجرت آن را مختل میسازد و تهدیدی جدی برای آینده جمعیت ماهی شیر، ذخایر دریایی و معیشت صیادان قانونی به شمار میرود.

مدیر کل شیلات بوشهر:صیانت از ذخایر آبزیان و نقش کلیدی شیلات استان بوشهر
معاون وزیر و رئیس سازمان شیلات ایران، عقیل امینی مدیرکل شیلات استان بوشهر و رئیس کل دادگستری استان بوشهر بر لزوم برخورد قضایی بازدارنده، بهرهگیری از فناوریهای نوین و آموزش مستمر صیادان برای صید پایدار تأکید کردهاند. ادامه بیتوجهی به این تخلفات میتواند چرخه تولید مثل گونههای ارزشمند دریایی را مختل و اشتغال ساحلنشینان را تهدید کند.
برای بررسی وضعیت صید قانونی و غیرمجاز در استان بوشهر و راهکارهای حفاظت از منابع آبزیان، با عقیل امینی، مدیرکل شیلات استان بوشهر گفتوگو کردیم. امینی ضمن تشریح وضعیت ناوگان صیادی و مناطق فعال، بر اهمیت همکاری با دستگاه قضایی و یگان حفاظت برای جلوگیری از تخلفات صیادی تأکید کرد.
عقیل امینی، مدیرکل شیلات استان بوشهر، در گفتوگو با خبرنگار فارس اظهار داشت: صید و صیادی یکی از ارکان اصلی اشتغال ساحلنشینان در استان است و بیش از ۱۰ هزار نفر از شمال تا جنوب استان بوشهر از این طریق امرار معاش میکنند.
وی افزود: صیادان استان با بهرهگیری از انواع شناورهای لنج، قایق و کشتیهای صیادی، بخش عمدهای از تأمین آبزیان جنوب کشور را برعهده دارند و در شهرستانهای بوشهر، تنگستان، دشتی، دیر، کنگان، دیلم، گناوه و امام حسن فعالیت میکنند.
مدیرکل شیلات استان با اشاره به وضعیت ناوگان صیادی گفت: در حال حاضر ۲ هزار و ۴۱ فروند شناور دارای مجوز رسمی صید فعالیت دارند که شامل ۵۴۷ لنج، هزلر د ۴۷۳ قایق و ۲۱ کشتی صیادی است.
لزوم حفاظت از ذخایر آبزیان و مقابله با صید غیرمجاز
امینی با تأکید بر آسیبهایی که صید غیرمجاز و روشهای مخرب مانند ترال و دفره به ذخایر دریایی وارد میکنند، افزود: شیلات استان با همکاری دستگاه قضایی، نیروی دریابانی، دستگاههای نظارتی و نیروی دریابانی، برنامه گستردهای برای مقابله با صید غیرقانونی در سال جاری در دست اجرا دارد.
مدیر کل شیلات استان بوشهر گفت: استمرار معیشت صیادان و پایداری منابع دریا در گرو رعایت ضوابط فنی، قانونی و زیستمحیطی است و هرگونه بیتوجهی به این اصول، آینده اشتغال ساحلنشینان را تهدید میکند.
وی همچنین بر همراهی بسیار خوب دستگاه قضایی در برخورد با متخلفان صیادی و صیادنماها و صدور احکام بازدارنده تأکید کرد و گفت: این همکاری موجب شده برخورد قانونی با متخلفان موثرتر انجام شود و زمینه حفاظت از ذخایر آبزیان فراهم گردد.
مصاحبه با مدیرکل شیلات استان بوشهر، تصویری روشن از تلاشهای فنی، نظارتی و قضایی برای صیانت از منابع آبزیان ارائه میدهد و نقش کلیدی شیلات، یگان حفاظت و دستگاه قضایی را در تضمین پایداری معیشت صیادان و جلوگیری از تخریب ذخایر دریایی برجسته میکند.
صید دفره تهدیدی برای ذخایر ماهی شیر در خلیج فارس
رئیس اداره شیلات شهرستان دیر در این زمینه در گفتوگو با خبرنگار فارس با اشاره به گسترش صیدهای غیرقانونی از نوع دفره گفت: ماهی شیر یکی از گونههای مهم و ارزشمند آبزی خلیج فارس است که برای تغذیه و رشد وارد آبهای کمعمق این منطقه میشود این گونه در واقع از دریای عمان مهاجرت کرده و پس از رشد و بلوغ، دوباره به همان نواحی بازمیگردد.
جمالی افزود: ماهی شیر میتواند تا وزن ۲۰ تا ۲۵ کیلوگرم رشد کند و معمولاً صید قانونی آن با قلاب و تورهای مجاز انجام میشود، اما متأسفانه در برخی مناطق از روش ممنوعه “صید دفره” یا “پرساین” استفاده میشود که موجب صید ماهیان نابالغ با وزن کمتر از ۲۰۰ گرم میگردد.
وی با بیان اینکه این روش صید باعث آسیب جدی به نسلهای آینده ماهیان میشود گفت: در گذشته در سواحل شمالی استان شاهد صید ماهیان بزرگ و بالغ بودیم، اما اکنون متأسفانه در برخی مناطق ورود این ماهیان کاهش یافته است که یکی از علل آن میتواند گسترش روشهای غیرمجاز صید باشد.
رئیس اداره شیلات شهرستان دیر تأکید کرد: حفاظت از ذخایر آبزیان تنها وظیفه شیلات نیست و همه دستگاهها باید پای کار بیایند. خوشبختانه همکاری خوبی با دریابانی و دستگاه قضایی در حال شکلگیری است و با حمایتهای اخیر دادگستری شهرستان و ریاست محترم دادگستری استان، پیگیری جدی برای ساماندهی وضعیت صید در حال انجام است.
وی گفت: دادستانها و رؤسای دادگستری شهرستانهای جنوبی استان نگاه حمایتی به موضوع دارند و هدف مشترک همه ما، صیادی پایدار و حفظ منافع عمومی است. با هماهنگی نهادهای انتظامی و قضایی، برخوردها هدفمندتر و همراه با برنامههای فرهنگی و آموزشی دنبال میشود.

فرهنگسازی در کنار برخورد قانونی
جمالی با تأکید بر ضرورت فرهنگسازی در بین صیادان افزود: در بسیاری از موارد، انگیزههای اقتصادی باعث میشود برخی افراد به صیدهای غیرمجاز روی بیاورند. ما با همکاری دادستانها و امامجمعهها دورههای آموزشی متعددی برگزار کردهایم تا صیادان با پیامدهای زیستمحیطی و اقتصادی این نوع صیدها آشنا شوند.
وی خاطرنشان کرد: البته در کنار آموزش، نظارت و برخورد نیز لازم است. امروز شیلات با همه توان در حال انجام مأموریتهای نظارتی است و خوشبختانه استان بوشهر در سال گذشته در زمینه برخورد با تخلفات صیادی، رتبه نخست کشور را کسب کرد.
کمبود نیرو و امکانات؛ نیاز به حمایت بیشتر
رئیس اداره شیلات شهرستان دیر با اشاره به محدودیت امکانات گفت: یگان حفاظت شیلات با وجود نیروهای محدود، مسئولیت نظارت بر چند شهرستان را بر عهده دارد. با این حال، همکاران ما با روحیه جهادی پای کار هستند و با همکاری سایر نهادها تلاش میکنیم ضعفهای موجود را جبران کنیم.
وی از پیگیریهای صورتگرفته برای تقویت یگان حفاظت و تأمین تجهیزات خبر داد و افزود: رئیس محترم دادگستری شهرستان دیر نیز قول دادهاند موضوع کمبود نیرو و امکانات یگان حفاظت را در سطح استان و کشور پیگیری کنند تا بتوانیم نظارتها را گستردهتر و مؤثرتر انجام دهیم.
صیادان جنوب استان بوشهر و بهویژه ماهی شیر، در معرض تهدید جدی صید غیرمجاز دفره قرار دارند. جمالی تأکید میکند که حفاظت از ذخایر آبزیان تنها با تلاش شیلات محقق نمیشود و همکاری همه دستگاهها از جمله دریابانی، محیط زیست و دستگاه قضایی ضروری است. آموزش صیادان، فرهنگسازی، نظارت مستمر و برخورد قانونی، به همراه تقویت یگان حفاظت و تأمین تجهیزات، مسیر اصلی برای تضمین صیادی پایدار و حفظ نسل ماهیان در خلیج فارس است.
لزوم ورود قاطع دادستانی و نیروهای دریایی به صید دفره در کنگان
مرضیه قنبرپور، رئیس اداره شیلات شهرستان کنگان، در گفتوگو با خبرنگار فارس با اشاره به تداوم صیدهای غیرمجاز در آبهای ساحلی این شهرستان اظهار داشت: یکی از روشهای نگرانکنندهای که در سالهای اخیر رواج یافته، صید موسوم به “دفره” یا همان صید محاصرهای است که در محدوده وسیع و با تورهای دایرهای انجام میشود. این روش در ظاهر با کف دریا تماس ندارد اما در عمل، با توجه به طول و عمق تور، منجر به تخریب بستر دریا و صید بیرویه گونههای نابالغ میشود.
صید دفره؛ صیدی بدون مجوز و خارج از قانون
قنبرپور ادامه داد: در پروانههای رسمی صیادی، هیچ مجوزی برای صید دفره وجود ندارد و استفاده از این روش کاملاً ممنوع است با این حال، برخی صیادان با تغییر شکل تورهای مخصوص صید ساردین، آنها را به تورهای محاصرهای تبدیل کرده و از آن برای صید گروهی ماهیان استفاده میکنند. این اقدام علاوه بر تخلف قانونی، تهدیدی برای تعادل اکولوژیکی خلیج فارس است.
رئیس اداره شیلات کنگان افزود: این نوع صید در برخی مناطق مختلف کنگان مشاهده میشود. ما طی دو سال گذشته با همکاری نیروهای دریایی سپاه، دریابانی و دادستانی، طرح مشترکی برای مقابله با این پدیده اجرا کردیم و حدود ۲۰ روز بهصورت مداوم در مناطق مختلف گشت داشتیم با وجود این، در یکی از مناطق به دلیل نبود همکاری برخی مسئولان محلی، نتیجه مطلوب حاصل نشد و بخشی از تلاشها بیثمر ماند.
افزایش نگرانکننده قایقهای بدون هویت
این مسئول شیلاتی یکی دیگر از معضلات اصلی صید غیرمجاز را افزایش شناورهای فاقد مجوز دانست و بیان کرد: در حال حاضر در شهرستان کنگان حدود ۲۴۰ فروند قایق صیادی و ۱۴ فروند لنج دارای مجوز رسمی مشغول فعالیت هستند، اما متأسفانه هر روز به تعداد قایقهای بدون هویت افزوده میشود این قایقها بدون هیچگونه نظارت و مجوزی از کارگاههای غیرمجاز ساخته و به متقاضیان فروخته میشوند.
وی افزود: بارها به ادارات متولی اعلام کردهایم که روند ساخت و فروش قایق باید با هماهنگی شیلات انجام شود، اما در عمل نظارت مؤثری وجود ندارد. در برخی موارد حتی نوجوانان ۱۲ ساله بدون آموزش یا مجوز رسمی قایق خریده و وارد صید میشوند.
لزوم عزم همگانی برای حفظ منابع دریایی
رئیس اداره شیلات شهرستان کنگان در پایان تأکید کرد: صید دفره تهدیدی برای آینده خلیج فارس است مهار آن نیازمند عزم جمعی و همکاری جدی همه نهادهای مرتبط است شیلات بهتنهایی نمیتواند در برابر این حجم از تخلفات بایستد و حفظ منابع آبزی، مسئولیت مشترک همه دستگاهها و مردم ساحلنشین است.
کاهش ۹۰ درصدی صید قانونی در سواحل شمالی بوشهر
محمدرضا محمدزاده، رئیس تعاونی صیادان بندر امام حسن، در گفتوگو با خبرنگار فارس با اشاره به آثار مخرب صیدهای غیرمجاز بر ذخایر دریایی خلیج فارس اظهار داشت: بندر امام حسن در حد فاصل دیلم و گناوه قرار دارد و بیشتر شناورهای ما قایقهای صیادی هستند که به روش قانونی، با گرگور یا تورهای معمولی اقدام به صید میکنند. اما از زمانی که صید موسوم به “دفره” یا محاصرهای رواج یافته، وضعیت صید ما بهشدت افت کرده است.
کاهش شدید میزان صید در سالهای اخیر
محمدزاده ادامه داد: پیش از رواج صید دفره، هر قایق در فاصله پنج تا شش مایلی از ساحل، روزانه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم ماهی صید میکر، اما اکنون میزان صید روزانه به ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم رسیده است. بسیاری از گونهها، از جمله ماهی شیر و ماهی زوری (که ما محلی به آن میگوییم “بیابیا”)، تقریباً در این محدوده از بین رفتهاند.
وی افزود: مسیر مهاجرت ماهیان از سمت هرمزگان و دیر و کنگان بهسمت دیلم و گناوه است، اما از زمانی که صید دفره در آن مناطق انجام میشود، این مسیر عملاً خالی شده و دیگر ماهی به محدوده ما نمیرسد.
از بین رفتن نسل ماهیان بومی و تغییر رفتار صید
رئیس تعاونی صیادان بندر امام حسن گفت: در گذشته، در فصلهای خاصی شاهد حضور گلههای ماهی بودیم و صیادان محلی با روشهای سنتی و مجاز صید میکردند. اما اکنون آن گونهها تقریباً از بین رفتهاند. صیادان قدیمی مجبور شدهاند قایقهای خود را برای چند ماه از دریا بیرون بکشند، چون دیگر صرفهای در صید باقی نمانده است.
آمادگی صیادان برای همکاری با دستگاههای نظارتی
رئیس تعاونی صیادان بندر امام حسن ادامه داد: ما با همکاری شیلات منطقه، صید دفره را در محدوده خودمان کاملاً جمعآوری کردهایم و حتی برای مقابله با صید ترال و بوفهای هم اعلام آمادگی کردهایم، چون میدانیم این روشها آینده دریا و زندگی صیادان را نابود میکند.
محمدزاده با بیان اینکه صیادان محلی بیش از همه از صید مخرب آسیب میبینند، گفت: ما حاضریم هرگونه همکاری با شیلات و نیروهای دریایی داشته باشیم تا این نوع صیدها جمعآوری شود. در واقع کمک به دریا، کمک به آینده خود ماست. اگر این تخلفات ادامه پیدا کند، هیچ نسل ماهیای برای فرزندان ما باقی نمیماند.
آمار شناورهای صیادی بندر امام حسن
رئیس تعاونی صیادان بندر امام حسن درباره تعداد شناورهای فعال گفت: در حال حاضر در اسکله بندر امام حسن ۱۴۵ قایق صیادی فعال وجود دارد که از این تعداد حدود ۷۰ قایق دارای مجوز رسمی و نزدیک به ۷۵ قایق فاقد مجوز صید هستند. با این حال، ما همه آنها را شناسنامهدار کردهایم تا بتوانیم در فرآیند ساماندهی و کنترل صید از ظرفیت محلی استفاده کنیم.
محمدزاده در پایان خاطرنشان کرد: اگر با صید دفره و صید ترال برخورد قاطع صورت گیرد، ظرف چند سال آینده ذخایر دریا احیا میشود. ما از مسئولان استانی و ملی میخواهیم که برای حمایت از صیادان قانونی، جلوی این صیدهای مخرب را بگیرند. آینده خلیج فارس در گرو همین تصمیمهاست.
صیانت هوشمند از منابع آبزیان؛ یگان حفاظت، چشم بیدار خلیج فارس
در ادامه بررسی تهدیدهای صید غیرمجاز و روشهای مخرب مانند دفره و پرساین، نقش یگان حفاظت منابع آبزیان در حفظ ذخایر دریایی و حمایت از صیادان قانونی بیش از پیش اهمیت پیدا کرده است. کارشناسان و مسئولان شیلاتی تأکید دارند که مدیریت هوشمند و تعامل بین دستگاههای اجرایی، امنیتی و جوامع صیادی کلید تضمین پایداری منابع است.
حمزه رستمپور، معاون وزیر و رئیس سازمان شیلات ایران، در سفر به استان هرمزگان گفت: صیانت از منابع آبزیان یک مأموریت ملی و فرابخشی است که تحقق آن جز با تعامل و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، امنیتی و جوامع صیادی ممکن نیست.
وی افزود: یگان حفاظت باید با رویکردی پیشگیرانه، علمی و مشارکتی، زمینه کاهش تخلفات و افزایش بهرهوری پایدار در صید و صیادی را فراهم کند.
رستمپور با اشاره به فشارهای زیستمحیطی و تغییرات اقلیمی ادامه داد: مدیریت هوشمند صید و بهرهگیری از فناوریهای نوین نظارت بر فعالیتهای دریایی از اهمیت بالایی برخوردار است.
رئیس سازمان شیلات ایران تأکید کرد که تمرکز سازمان در سال جاری بر آموزش صیادان، تقویت گشتهای مشترک و ارتقای تجهیزات یگانهای حفاظتی است تا از هرگونه برداشت غیرمجاز و تخریب ذخایر جلوگیری شود. او افزود: صیادان قانونی باید در امنیت و آرامش فعالیت کنند و برخورد قاطع و بیتعارف با صید غیرمجاز، مطالبه جدی جامعه صیادی کشور است. سازمان شیلات ایران با تمام توان از یگان حفاظت پشتیبانی میکند.
ورود قاطع دستگاه قضایی به پروندههای صید غیرمجاز و تخریب زیستمحیطی در خلیج فارس
در کنار اقدامات شیلات و یگان حفاظت برای مقابله با صید غیرمجاز و روشهای مخرب مانند دفره و پرساین، دستگاه قضایی استان بوشهر نیز با تشکیل شعبه ویژه رسیدگی به جرائم زیستمحیطی، بهصورت قاطع وارد صحنه شده است. این اقدام، گامی مؤثر در صیانت از ذخایر آبزی و معیشت صیادان قانونی محسوب میشود.
مهدی مهرانگیز، رئیسکل دادگستری استان بوشهر، در نشست بررسی مشکلات صیادان جنوب استان که با حضور فرمانداران کنگان، دیر و عسلویه، مدیرکل شیلات و دادستانهای شهرستانها برگزار شد، گفت: با هدف رسیدگی سریع، دقیق و تخصصی به پروندههای مرتبط با تخریب محیط زیست در دریا و صید بیرویه توسط صیادان غیرمجاز، در دادگاههای کیفری ۲ و دادگاه تجدیدنظر استان، شعبهای ویژه و تخصصی تشکیل میشود تا ضمن ایجاد رویه واحد قضایی، حداکثر مجازات قانونی برای متخلفان اعمال شود.
وی افزود: دستگاه قضایی با هرگونه اقدام مخرب دریا و منابع آبزی با قاطعیت برخورد میکند و برای صیانت از حقوق نسلهای آینده و حفظ معیشت صیادان مجاز، هیچگونه مماشاتی در برخورد با متخلفان نخواهد داشت.
رئیسکل دادگستری استان بوشهر همچنین از ادارهکل شیلات استان خواست تا در زمینه اصلاح قوانین و رفع نواقص موجود در حوزه مقابله با صیدهای غیرقانونی و تعیین مجازاتهای بازدارنده و متناسب، پیشنهادات و ایرادات اجرایی خود را ارائه کند تا اقدامات قانونی لازم برای تصویب و اجرا انجام شود.
مهرانگیز خاطرنشان کرد: «علاوه بر پیگیری قضایی، توقیف و ضبط لنجها و شناورهای متخلف از جمله اقدامات تأمینی مؤثر برای جلوگیری از تکرار تخلفات است و این موضوع در دستور کار جدی دستگاه قضایی قرار دارد.
حفاظت از نسل آینده ماهیان؛ راهبردی ملی برای صیادی پایدار
با توجه به تأکید تمامی مسئولان استانی و ملی، از جمله مدیرکل شیلات استان بوشهر، رئیس اداره شیلات شهرستان دیر و کنگان، رئیس سازمان شیلات ایران و رئیس کل دادگستری استان، روشن است که صید غیرمجاز و مخرب مانند دفره و پرساین، تهدیدی جدی برای نسل آینده ماهیان خلیج فارس، به ویژه ماهی شیر و گونههای دیگر، محسوب میشود و ادامه این نوع صید میتواند تعادل اکولوژیکی، معیشت صیادان قانونی و امنیت غذایی منطقه را به خطر بیندازد که تنها با همکاری همهجانبه دستگاههای اجرایی، قضایی، یگان حفاظت، نیروهای انتظامی، شیلات و جوامع صیادی میتوان از ذخایر آبزیان حفاظت کرد و صیادی پایدار را تضمین نمود.
تاکید دستگاه قضایی بر صدور احکام بازدارنده و برخورد قاطع با متخلفان، حمایت سازمان شیلات از یگان حفاظت و فعالیتهای آموزشی و فرهنگسازی در بین صیادان، از اقدامات کلیدی در مسیر حفاظت هوشمند منابع است که برای تحقق این هدف، لازم است گشتهای مشترک میان شیلات، یگان حفاظت، دریابانی و نیروهای انتظامی در سراسر استانهای ساحلی توسعه یابد، فناوریهای نوین نظارتی شامل سامانههای ردیابی و پایش آنلاین شناورها و گشتهای شبانه به کار گرفته شود، آموزش و فرهنگسازی مستمر در بین صیادان در خصوص پیامدهای صید نابالغ و اهمیت حفظ نسل آینده ماهیان انجام گیرد، احکام بازدارنده و توقیف شناورهای متخلف با حمایت قاطع دستگاه قضایی اعمال شود، هماهنگی ملی و استانی برای جلوگیری از انتقال تخلفات و صید غیرمجاز از استانهای همجوار تقویت گردد و در نهایت پشتیبانی کامل از صیادان قانونی برای تضمین معیشت و امنیت فعالیتهای صیادی در خلیج فارس فراهم شود. با اجرای این اقدامات، میتوان اطمینان حاصل کرد که نسلهای آینده نیز از منابع ارزشمند آبزیان بهرهمند خواهند شد و صیادی پایدار در جنوب کشور حفظ خواهد شد.


